Indonesiƫ als centrum van de specerijenhandel

door Wilrieke op 13 oktober 2011


Indonesiƫ als centrum van de specerijenhandel

Indonesië is een land waar van oudsher veel specerijen voorkomen en gebruikt worden in de keuken. Veel van de krachtigste smaakmakers, zoals kruidnagel, nootmuskaat, kaneel en foelie, hebben hier hun oorsprong. In de 16de eeuw waren deze specerijen bekend en zeer geliefd in Europa. Doordat de precieze oorsprong voor de handelaars uit Europa niet bekend was, kwamen deze specerijen via lange omzwervingen en omwegen in Europa aan. Er werden daardoor astronomische prijzen voor gevraagd. De hoge prijzen en de grote vraag naar deze specerijen zorgden voor een zeer verlokkelijke kans: diegene die kon ontdekken waar deze specerijen precies vandaan kwamen en de productie en handel ervan in handen kon krijgen stond onmetelijke rijkdommen te wachten.

Deze kans was medeverantwoordelijk voor de kolonisatiedrift van de toenmalige Europese grootmachten. Ze hoopten te ontdekken waar kruidnagel en nootmuskaat vandaan kwamen om de extreem lucratieve handel in handen te krijgen. In de 16e eeuw arriveerden de Portugezen als eerste Europeanen in Indonesië, op zoek naar specerijen als nootmuskaat, kruidnagel en peper.

De Vereenigde Oostindische Compagnie

In de koloniale periode van de 17e en 18e eeuw kwamen ook Nederlandse en Britse handelaren naar Indonesië. Met de oprichting van de Vereenigde Oostindische Compagnie (VOC) probeerden Nederlanders een monopolie te krijgen op de handel in de ‘fijne specerijen’: kruidnagel, nootmuskaat, foelie en kaneel. De methoden hiervoor waren niet altijd even orthodox. Met de Indonesische Molukken hadden de Nederlanders bijvoorbeeld een groot deel van de handel in kruidnagel in handen. Maar ook op de omliggende eilanden werd kruidnagel verbouwd. Om ook hierover de beschikking te krijgen probeerden de Hollanders exclusieve leveringscontracten af te sluiten en de gehele jaaropbrengsten op te kopen. Door de stijgende prijzen hielden de producenten zich niet aan deze contracten. Als antwoord nam de VOC de wapens ter hand en veroverde één voor één de producerende eilanden. De VOC liet vervolgens alle kruidnagelbomen omhakken, behalve op Ambon en drie kleinere eilanden vlakbij Ambon. Nu had de VOC de wereldwijde kruidnagelproductie in handen. Afhankelijk van de vraag op de wereldmarkt liet de VOC bomen aanplanten of omhakken. Zo hielden zij zeer nauwgezet controle over de handel en konden ze hoge winsten maken. Voor kruidnagels betaalden ze tot maximaal 50 cent per kilo. In Europa en Azië werden de kruidnagels vervolgens voor 6 tot 8 gulden per kilo verkocht. Deze lucratieve handel was voor een groot deel de reden voor de Nederlandse Gouden Eeuw. Dit monopolie werd uiteindelijk gebroken toen de Fransen, met het risico op de doodstraf, enkele jonge bomen wisten mee te smokkelen en hun eigen productie op onder andere Zanzibar opstartten.

Op de Banda-eilanden, waar nootmuskaat en foelie groeiden, werden soortgelijke praktijken gebezigd. Toen de bevolking weigerde zich te houden aan de contracten waarbij de volledige oogst aan de VOC zou worden verkocht, werd de bevolking door de Nederlandse veroveraars uitgemoord. Daarna werden de ontvolkte eilanden omgevormd tot ‘moderne plantages’, met slaven als arbeiders.

Toen de VOC in 1798 failliet ging, werd Indonesië onder de naam Nederlands Oost-Indie een nationale kolonie van Nederland. De Nederlandse invloed werd uitgebreid door verschillende koloniale oorlogen. Daarnaast stimuleerde Nederland de Indonesische economie door het ontwikkelen van winstgevende landbouwmethodes voor producten als peper, foelie, suiker, rubber en rijst. De Japanse bezetting tijdens de Tweede Wereldoorlog maakte een einde aan de Nederlandse overheersing. Eind 1949 werd Indonesië een onafhankelijk land.

Specerijenhandel vandaag de dag

De handel in specerijen blijft tot op de dag van vandaag belangrijk. De prijs van specerijen is met nieuwe teelttechnieken en goedkopere, veiliger manieren van transport flink gedaald en de vraag is enorm. Indonesië is nog steeds een belangrijke producent van veel specerijen en Nederland is nog steeds een belangrijk knooppunt waar veel specerijen Europa binnenkomen en verder gedistribueerd worden. De sporen van het rijke verleden zijn hier nog steeds zichtbaar.

Meer lezen over de Indonesische keuken

De Indonesische keuken: een introductie

Zelf satésaus maken

Kruiden en smaakmakers in de Indonesische keuken

Recepten

Amé Komoeté (Eieren in kokossaus)

Rendang (Gestoofd rundvlees)

Saté Ajam (Kipsaté)

Satésaus

Sajoer Gado-Gado (Groentegerecht met seizoensgroenten)

Sajoer boontjes (Groentegerecht met boontjes)

Kerrie Oedang (Garnalen in kerriesaus)

Kerrie Ikan (Vis in kerriesaus)


Gepost in Maandthema  Historie  Achtergrond 


Abonnementen

De beste kruiden en specerijen in één abonnement? Alle kruiden thuis, het hele jaar door, zonder de deur uit te hoeven.

Simpel en lekker

 

Zoek tussen alle lekkere, goed geteste en eenvoudig te maken recepten. Dat is koken zonder zakjes of pakjes, maar vol smaak!

Uw eigen Potjes

Genoeg van losse kruiden en verschillende potjes in uw kast? Nu al uw kruiden in één mooie set, afgestemd op uw abonnement.